Fundacja rodzinna już powstała. Co dalej z jej majątkiem?

Fundacja rodzinna najczęściej powstaje po to, aby zabezpieczyć ciągłość majątku, uporządkować sukcesję albo korzystać z przewidzianych dla niej zasad podatkowych. Jej utworzenie rozwiązuje jednak przede wszystkim pytanie, gdzie majątek ma się znaleźć i kto ma o nim decydować. Nie rozstrzyga jeszcze, co mają robić aktywa, które już do niej trafiły.

I właśnie w tym miejscu zaczyna się mniej opisana część procesu. Fundacja może posiadać udziały w firmie, nieruchomości i portfel inwestycyjny, a jednocześnie nie mieć środków na najbliższe świadczenie. Po sprzedaży biznesu może mieć dużo gotówki, ale nie wiedzieć, jaka część powinna pozostać dostępna, jaka może pracować długoterminowo, a jakiej rodzina nie chce inwestować.

Dlatego pierwsza decyzja nie dotyczy wyboru funduszu, obligacji, ETF-u ani kolejnej nieruchomości. Najpierw trzeba określić zadania poszczególnych części majątku: co ma pozostać w rodzinie, co ma finansować świadczenia i koszty, a co może pracować dla kolejnego pokolenia. Dopiero wtedy można oceniać konkretne inwestycje.

Te ustalenia można spisać w polityce inwestycyjnej fundacji rodzinnej. Nie musi to być rozbudowany dokument przygotowany dla wielkiej, profesjonalnie zarządzanej struktury. Jego zakres powinien odpowiadać temu, co fundacja rzeczywiście posiada i jakie decyzje będzie musiała podejmować.

Zmiana właściciela aktywów nie zmienia automatycznie ich ryzyka ani funkcji. Jeżeli większość wartości fundacji stanowi jedna spółka, majątek nadal zależy od jednej firmy i jednej branży. Jeżeli dominują nieruchomości, fundacja może być wartościowa, ale nie mieć środków dostępnych w terminie świadczenia. Samo wniesienie aktywów do fundacji nie tworzy z nich spójnego portfela.

Po sprzedaży firmy widać ten problem z drugiej strony. Wieloletnia koncentracja w biznesie może w jednej chwili zmienić się w dużą pozycję gotówkową. Wraz z nią pojawiają się propozycje funduszy, obligacji, nieruchomości i kolejnych projektów. Każda może wyglądać rozsądnie osobno, choć razem mogą zbudować przypadkowy zestaw inwestycji.

Gotówka może pozostać na rachunku przez okres przejściowy. To również jest decyzja, która ma sens, jeżeli wiadomo, jakie zobowiązania zabezpiecza, gdzie środki są przechowywane i kiedy zarząd wróci do tematu. Presja, aby od razu zainwestować całą kwotę, nie zastępuje odpowiedzi na pytanie, czemu poszczególne części kapitału mają służyć.

Niektóre aktywa mają znaczenie większe niż ich bieżąca stopa zwrotu. Pakiet udziałów może utrzymywać rodzinną firmę w jednych rękach, a konkretna nieruchomość może mieć znaczenie operacyjne lub rodzinne. Jeżeli takie aktywo nie jest przeznaczone do sprzedaży, trzeba nazwać to wprost. Inaczej fundacja będzie oceniała je według zasad, które nie odpowiadają jego prawdziwej funkcji.

Fundacja może mieć wysoką wartość i niewiele płynnych środków. Udziały albo nieruchomość nie zapłacą świadczenia, dopóki nie przyniosą wpływu lub nie zostaną sprzedane. Dlatego planowane wypłaty, podatki i koszty działania trzeba zestawić z przewidywanymi dywidendami, czynszami, odsetkami oraz innymi wpływami.

Potrzebna rezerwa nie wynika z uniwersalnego procentu majątku. Powinna odpowiadać konkretnym zobowiązaniom i ich terminom. Trzeba również wiedzieć, z czego zostanie odtworzona po wykorzystaniu.

Dopiero wobec środków niepotrzebnych na najbliższe zobowiązania można szerzej rozmawiać o wzroście, dywersyfikacji i zmienności. Długi horyzont fundacji pozwala myśleć o części kapitału w perspektywie kolejnego pokolenia, ale nie wydłuża terminu najbliższej wypłaty dla beneficjenta.

Ten podział nie oznacza, że fundacja musi prowadzić trzy osobne rachunki. Chodzi o to, aby każde aktywo miało określoną rolę, a zarząd wiedział, z której części majątku może skorzystać w danej sytuacji.

Przy prostym składzie aktywów i niewielkiej liczbie osób zaangażowanych w decyzje może to być krótki, praktyczny dokument. W bardziej złożonej fundacji zasady mogą wymagać większej szczegółowości. W obu przypadkach powinny odpowiadać co najmniej na cztery grupy pytań:

1. Cel i role aktywów. Co rodzina chce zachować, co ma finansować bieżące potrzeby, a co może pracować długoterminowo?
2. Płynność i terminy. Jakie świadczenia, podatki oraz koszty są planowane i z jakich wpływów zostaną pokryte?
3. Granice ryzyka i koncentracji. Jakiej straty albo zależności od jednej spółki, branży, waluty czy nieruchomości fundacja nie chce przyjąć?
4. Odpowiedzialność i przegląd. Kto może zawierać transakcje, kiedy potrzebna jest dodatkowa zgoda i po jakich zdarzeniach zarząd wraca do ustaleń?

Określenie „umiarkowane ryzyko” niewiele mówi bez odniesienia do zobowiązań fundacji. Bardziej użyteczne jest sprawdzenie, co wydarzy się po spadku wartości portfela: czy fundacja nadal sfinansuje świadczenia i koszty, czy będzie musiała sprzedać aktywo oraz kto podejmie tę decyzję.

Limity powinny uwzględniać cały majątek. Jeżeli większość wartości fundacji stanowi rodzinna spółka, zapis o niskim udziale pojedynczego emitenta nie usuwa istniejącej koncentracji. Aktywa, które rodzina świadomie chce zachować, można potraktować osobno przy podejmowaniu nowych decyzji, ale nie należy usuwać ich z obrazu całego ryzyka.

Osobna polityka inwestycyjna nie jest dokumentem wymaganym przez ustawę. Art. 26 ust. 3 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej pozwala natomiast zawrzeć w statucie wytyczne dotyczące inwestowania majątku. Niezależnie od wybranej formy zasady powinny być zgodne ze statutem i kompetencjami organów fundacji.

Dokument powinien być używany, a nie tylko przyjęty. Warto wracać do niego po sprzedaży firmy, wniesieniu nowego aktywa, zmianie świadczeń, dużej zmianie wartości portfela lub sytuacji beneficjentów. Potrzebny jest również regularny przegląd płynności, kosztów i ryzyka.

Art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej wyznacza katalog dozwolonej działalności gospodarczej. W praktyce inwestycyjnej najczęściej znaczenie mają następujące możliwości:

Tabela obejmuje wybrane możliwości inwestycyjne, a nie pełny katalog działalności z art. 5.

Fundacja może inwestować w ETF-y, jeżeli forma prawna konkretnego instrumentu i planowana czynność mieszczą się w art. 5. Sam skrót „ETF” nie rozstrzyga kwalifikacji. Również dostępność produktu na rachunku maklerskim nie oznacza, że jego nabycie jest prawnie i podatkowo neutralne dla każdej fundacji.

Przy wyborze funduszu warto przeczytać KID, czyli dokument zawierający informacje o strategii, ryzyku, zalecanym okresie utrzymywania i kosztach. KNF wyjaśnia, jak czytać jego części. KID opisuje produkt, ale nie pokazuje jego wpływu na cały majątek fundacji. Kilka różnych funduszy może posiadać te same spółki lub obligacje tych samych emitentów.

Jeżeli działalność gospodarcza fundacji wykracza poza katalog art. 5, dochód z tej działalności podlega 25% CIT na podstawie art. 24r ustawy o CIT. Dlatego konstrukcję prawną i skutki podatkowe trzeba sprawdzić przed oceną stopy zwrotu, płynności i miejsca inwestycji w portfelu.

Osoba fizyczna co do zasady płaci 19% zryczałtowany PIT od odsetek i dywidend, zwykle pobierany przez płatnika. Roczny dochód ze sprzedaży akcji, udziałów, papierów wartościowych i realizacji instrumentów pochodnych rozlicza natomiast zasadniczo w PIT-38. Stawkę i rodzaje dochodów kapitałowych opisuje Ministerstwo Finansów.

Dochody fundacji z działalności mieszczącej się w art. 5 są co do zasady objęte zwolnieniem z CIT, z ustawowymi wyjątkami. Zwolnienie nie zależy od tego, czy fundacja reinwestuje dochód. Środki ze sprzedaży dopuszczonego instrumentu mogą pozostać w fundacji i zostać ponownie zainwestowane bez powstania właściwego dla osoby fizycznej zobowiązania w PIT.

Podatek pojawia się natomiast m.in. wtedy, gdy fundacja przekazuje lub stawia do dyspozycji świadczenie dla beneficjenta. Fundacja płaci wówczas 15% CIT na zasadach określonych w art. 24q ustawy o CIT. Podstawą tego podatku jest wartość świadczenia, a nie sam zysk wypracowany przez portfel.

Tabela porównuje zasady polskiego PIT i CIT. Nie obejmuje m.in. podatków pobieranych za granicą.

Zwolnienie fundacji z CIT w Polsce nie oznacza, że każdy zagraniczny dochód wpłynie do niej bez potrąceń. Podatek u źródła (WHT, ang. withholding tax) to podatek potrącany przez płatnika przy wypłacie określonych dochodów, m.in. dywidend lub odsetek. Przy zagranicznej inwestycji może on zostać pobrany w państwie, z którego pochodzi wypłata, zanim pieniądze trafią na rachunek fundacji. Jego wysokość oraz możliwość zastosowania preferencyjnej stawki lub odzyskania części podatku zależą m.in. od państwa źródła, właściwej umowy podatkowej, konstrukcji instrumentu i dokumentacji. Zasady działania WHT objaśnia Ministerstwo Finansów.

Brak bieżącego CIT od dochodów z kwalifikowanej działalności może mieć znaczenie dla kapitału utrzymywanego w fundacji przez wiele lat. Nie jest to jednak przesunięcie tego samego podatku w czasie. 19% PIT od dochodów kapitałowych i 15% CIT od wartości świadczenia mają inne podstawy i wynikają z innych zdarzeń.

Końcowy rachunek zależy także od kosztów. Oprócz prowizji maklerskiej lub opłaty za zarządzanie funduszem trzeba uwzględnić księgowość, sprawozdawczość, wyceny, obsługę prawną i podatkową oraz okresowy audyt. Ustawa przewiduje audyt co najmniej raz na cztery lata, a w przypadku fundacji, której sprawozdanie finansowe podlega badaniu — corocznie przed jego zatwierdzeniem. Obowiązki te opisują art. 77–81 ustawy o fundacji rodzinnej, a informacje o sprawozdaniach finansowych publikuje Ministerstwo Finansów.

Znaczenie mają ponadto skala i terminy świadczeń oraz status beneficjentów. Świadczenie jest zwolnione z PIT w części odpowiadającej proporcji mienia przypisanej danemu fundatorowi, jeżeli beneficjent jest tym fundatorem albo osobą należącą wobec niego do tzw. grupy zero. W zakresie nieobjętym tym zwolnieniem ustawa przewiduje stawki zależne od relacji beneficjenta z fundatorem. Szczegóły wynikają z ustawy o PIT i wymagają oceny dla konkretnej fundacji.

Do wyjątków od zwolnienia w CIT należą m.in. ukryte zyski, podatek od przychodów z budynków oraz określony najem na rzecz podmiotów powiązanych. Podatki i koszty powinny więc wejść do planu płynności, ale sama korzyść podatkowa nie może zastępować ekonomicznego sensu inwestycji.

Najpierw warto odpowiedzieć na trzy pytania: co w majątku ma pozostać bez względu na bieżące wyceny, z czego fundacja pokryje najbliższe wypłaty i koszty oraz jaka część kapitału rzeczywiście nie będzie potrzebna przez dłuższy czas. Z tych odpowiedzi wynikają potrzebna płynność, granice ryzyka i kryteria oceny produktów.

Pierwsza decyzja może polegać na tym, że fundacja nie inwestuje od razu wszystkich wolnych środków. Ważne, aby wiadomo było, czemu służy okres przejściowy, jakie ryzyko wiąże się z przechowywaniem gotówki i kiedy zarząd podejmie kolejną decyzję. Każde następne aktywo powinno mieć określoną funkcję w całości majątku.

Do takiej rozmowy przydają się statut, zestawienie aktywów i zobowiązań oraz informacje o spodziewanych wpływach i świadczeniach. Jeśli polityka inwestycyjna jeszcze nie powstała, nie trzeba tworzyć jej przed spotkaniem. Najpierw można nazwać decyzje, które dokument ma później porządkować.

Porozmawiaj z EVO o majątku fundacji. Punktem wyjścia może być jedno pytanie: z czego fundacja sfinansuje najbliższe świadczenie i co zostanie w niej po tej wypłacie?

Materiał edukacyjny. Nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej, oferty ani porady prawnej lub podatkowej. Inwestowanie wiąże się z ryzykiem, w tym utraty kapitału. Każdą strukturę i transakcję należy ocenić indywidualnie.

Stan źródeł: 27 września 2026 r.

Najpierw należy ustalić funkcje poszczególnych części majątku: co rodzina chce zachować, co ma finansować świadczenia, podatki i koszty, a co może pracować długoterminowo. Dopiero na tej podstawie można określić płynność, granice ryzyka i kryteria wyboru inwestycji.

Ustawa nie wymaga osobnego dokumentu o tej nazwie. Pozwala jednak zawrzeć wytyczne inwestycyjne w statucie. Osobna polityka może praktycznie porządkować role aktywów, płynność, ryzyko i odpowiedzialność, o ile jest zgodna ze statutem i rzeczywiście stosowana.

Fundacja może m.in. uczestniczyć w spółkach i funduszach, nabywać oraz zbywać papiery wartościowe i instrumenty pochodne, wynajmować lub dzierżawić mienie i udzielać wybranych pożyczek. Każda czynność wymaga sprawdzenia pod kątem art. 5 ustawy oraz sytuacji konkretnej fundacji.

Może, jeżeli forma prawna konkretnego ETF-u i planowana czynność mieszczą się w art. 5 ust. 1 pkt 3 lub 4 ustawy. Przed zakupem trzeba sprawdzić konstrukcję instrumentu, skutki podatkowe, koszty, płynność i ryzyko.

Tak. Art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej pozwala fundacji przystępować do funduszy inwestycyjnych i w nich uczestniczyć. Udział w funduszu inwestycyjnym otwartym (FIO) wiąże się z nabyciem jednostek uczestnictwa, a w funduszu inwestycyjnym zamkniętym (FIZ) — certyfikatów inwestycyjnych; rozróżnienie wynika z ustawy o funduszach inwestycyjnych. Przed decyzją trzeba sprawdzić statut funduszu, warunki nabycia i wyjścia, koszty, ryzyko oraz skutki podatkowe konkretnej transakcji.

Fundacja nie jest osobą fizyczną, dlatego nie rozlicza 19% PIT na zasadach określanych potocznie jako podatek Belki. Dochody z działalności mieszczącej się w art. 5 są co do zasady objęte zwolnieniem z CIT, z ustawowymi wyjątkami. Fundacja płaci natomiast m.in. 15% CIT od wartości świadczeń dla beneficjentów.

Niekoniecznie. Dochód fundacji może korzystać ze zwolnienia z CIT w Polsce, ale państwo, z którego pochodzi dywidenda, może pobrać podatek u źródła. Ostateczne obciążenie zależy od państwa źródła, właściwej umowy podatkowej, konstrukcji inwestycji i dokumentacji fundacji.

Zarząd prowadzi sprawy fundacji i ją reprezentuje. Ustawa oraz statut mogą wymagać udziału albo zgody innych organów przy określonych czynnościach. Instytucja finansowa działa w zakresie wynikającym z umowy i nie zastępuje zasad ładu fundacji.